اولین کتابخانه و اولین کتابفروشی خوی
مشخصات نشر: نامۀ صدرا: ارجنامۀ استاد علی صدرایی خوئی، مجید جلیسه، تهران، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ۱۴۰۵، صص ۷۲۳-۷۳۲.
چکیده: مقالهٔ حاضر با بهرهگیری از اسناد نویافته و تکمیل پژوهش پیشین استاد علی صدرایی خویی، به بررسی و معرفی نخستین نهادهای مرتبط با کتاب در شهر خوی میپردازد. کهنترین مجموعهٔ شناختهشده، کتابخانهٔ شخصی شیخالاسلام خوبی است که در رمضان سال ۱۳۳۰ قمری تحت عنوان «موقوفات رمضانیه» وقف گردید و بعدها بخشی از نسخ خطی آن به کتابخانهٔ مدرسهٔ نمازی خوی انتقال یافت. بر اساس گزارش رسمی حکومت خوی به وزارت معارف در ششم حوت ۱۳۰۳ شمسی، نخستین قرائتخانهٔ عمومی شهر در همین سال تأسیس شد و امکان بهرهمندی عموم از جراید، مجلات و کتب قدیم و جدید را فراهم آورد. احصائیهٔ کتابخانهها و کتابفروشیهای ایران در خرداد ۱۳۱۴ شمسی نیز از دو نهاد مهم یاد میکند: کتابخانهٔ حکمت بدری (تأسیس ۱۳۰۵) و کتابفروشی شرکت سنایی. حاج میرزا بخشعلی حکمت بدری، دبیر و عالم سلماسیتبار مقیم خوی، افزون بر تألیف آثاری که به چاپ نرسید، کتابفروشی معتبری داشت و مجموعهای از نسخ خطی نفیس گرد آورده بود. نامهٔ کارتپستی وی به کتابفروشی علمیهٔ اسلامیهٔ تهران (شهریور ۱۳۱۸) گواه فعالیتهای فرهنگی اوست. کتابفروشی شرکت سنایی، بنیاننهادهٔ میرزا عبدالله سنایی (احتمالاً ۱۳۱۰)، با تمرکز بر فروش کتب درسی و لوازمالتحریر، نقش مؤثری در پشتیبانی از مدارس جدید ایفا نمود. فاکتورهای فروش سالهای ۱۳۱۶ و ۱۳۱۷ که در این مقاله معرفی شدهاند، محتوای دقیق فعالیت این کتابفروشی را آشکار میسازند. پژوهش حاضر ضمن قدردانی از بانیان این پایگاههای فرهنگی، بر ضرورت شناسایی و مستندسازی تاریخ کتاب و کتابفروشی در شهرهای ایران تأکید میورزد.