تراز نوشتن: نگاهی به دفتر آموزشی رسم الخط عبدالحمید ملک الکلامی
مشخصات نشر: کشکول، سال دهم، شمارۀ ۲(پیاپی ۳۲)، تابستان ۱۴۰۴، صص ۱۷-۳۲.
چکیده: مقالۀ حاضر با نگای تتحلیلی بهسیر آموزش خوشنویسی در ایران از دورۀ قاجار تا دهههای آغازین سدۀ چهاردهم شمسی میپردازد و جایگاه دفترهای آموزشی را در این روند بررسی میکند. نویسنده با تمرکز بر یکی از مهمترین این دفترها با عنوان تراز نوشتن تألیف عبدالحمید ملکالکلامی، بهچگونگی شکلگیری و توسعۀ نظام آموزشی خوشنویسی در مدارس جدید ایران میپردازد. در ابتدا تحول آموزش خط از مکتبخانههای سنتی تا تأسیس مدارس نو و نقش آموزگاران معروفی چون عمادالکتاب در تنظیم نخستین دفترهای رسمالمشق معرفی میشود. سپس با مرور مصوبات وزارت معارف و شورای عالی فرهنگ، روند رسمی شدن درس خوشنویسی در برنامۀ درسی مدارس دنبال میگردد.
در بخشی دیگر، تأثیر صنعت چاپ سنگی، در رواج هنر خوشنویسی بررسی شده است؛ صنعتی که نهتنها موجب بقای این هنر، بلکه بستری برای آموزش عمومی و دسترسی آسان شاگردان به الگوهای نوشتاری استادان بزرگ فراهم نمود. در ادامه، جایگاه دفتر تراز نوشتن و دلایل توصیه و تصویب آن توسط شورای عالی فرهنگ در مهرماه ۱۳۱۸ تحلیل شده و اهمیت آن در نظام آموزشی کشور و در حفظ اصول زیبایی شناختی خط نستعلیق بیان میگردد.